Male with fry
A male of Vieja melanurus with fry in Lake Peten-Itza [Guatemala].Zdjęcie wykonał Juan Miguel Artigas Azas. (27-kwi-2016). Określa Juan Miguel Artigas Azas

Rodzina
Cichlidae

Podrodzina
Cichlinae

Plemię
Therapsini

Rodzaj
Vieja

Status
prawidłowy


Opiekun

Opublikowany:

Ostatnia aktualizacja:
09-maj-2011

Vieja melanurus (Günther, 1862)


Tłumacz: Piotr Koba (29-cze-2015)
image

Oryginalny opis jako Heros melanurus:

ZooBank:6FF32937-307E-441E-91EB-AB4C6F90BAF1.

  • Günther, Albert C. L. G. 1862. "Catalogue of the fishes in the British Museum. Catalogue of the Acanthopterygii, Pharyngognathi and Anacanthini in the collection of the British Museum". Catalogue of the fishes in the British Museum London. Vol 4; i-xxi + 1-534 (crc00035)

Synonimy (3):

Historia taksonomiczna:

Etymologia: melanos (gr.) - czarny + oura (gr.) - ogon.

Nazwy popularne: Quetzal cichlid (en).

Typy:

Syntypy: Pięć okazów o długości 7,5 do 25 cm należących do kolekcji Godmana i Salvina skompletowanej w Ameryce Środkowej i sprzedanej Muzeum Historii Naturalnej [Londyn], gdzie otrzymały oznaczenia 1864.1.26.78-82.

Diagnoza taksonomiczna: Vieja melanurus Posiada jeden czarny, poziomy do ustawionego pod lekkim kątem pas, który rozciąga się zwykle od podstawy płetwy ogonowej prawie do środkowej części ciała; jego długość wynosi od około jednej trzeciej do prawie połowy długości ciała. Pas tworzy seria połączonych ciemnych plam, które u wielu osobników są rozdzielone w przedniej części pasa. Ów charakterystyczny "pas ogonowy" jest obecny zarówno u dorosłych jak i podrośniętych młodocianych osobników i różni omawiane pielęgnice od pokrewnych gatunków, a także wszystkich syntopicznych dla nich gatunków pielęgnic.

Gatunek ten jest najbliżej spokrewniony z Vieja maculicauda (Hubbs 1935; McMahan i in. 2010). Vieja melanurus łatwo odróżnia się od V. maculicauda obecnością u V. melanurus długiego, czarnego pasa ogonowego, często sięgająceg środkowej części ciała. Ten "pas" V. maculicauda jest nieobecny, a w jego miejscu, czyli na podstawie płetwy ogonowej, znajduje się pojedyncza, duża, ciemna plama. Ponadto, dorosłe V. maculicauda na środku ciała zazwyczaj noszą ciemną pionową pręgę. Cecha ta jest nieobecna u V. melanurus. Pas ogonowy V. melanurus pozwala również na odróżnienie tego gatunku od wszystkich innych członków rodzaju Paratheraps. W przeciwieństwie do V. melanurus, przedstawiciele trzech spokrewnionych gatunków, czyli P. guttulatus, P. zonatus oraz P. fenestratus mają podłużne pasy rozciągające się wzdłuż całego ciała. P. bifasciatus różni się od V. melanurus obecnością dwóch pasów wzdłuż każdego boku. Pas górny może być jedynie plamą, jednakże dolny pas biegnie od postawy płetwy piersiowej do płetwy ogonowej. P. breidohri różni się od V. melanurus posiadaniem względnie jednolitej, podłużnej wstęgi biegnącej od okolic głowy do podstawy płetwy ogonowej. (z: McMahan et al, 2011).

Diagnoza kolorystyki i wzoru ubarwienia Paratheraps bifasciatus (Steindachner, 1864) zawiera również zaznaczoną czarną plamą obecną na wieczku skrzelowym, w którą skierowany jest poziomy pas ogonowy. Plamka ta u niektórych dorosłych osobników Vieja melanurus jest nieznacznie widoczna. P. bifasciatus ma również zaznaczony "drugi" poziomy, czarny pas (od którego pochodzi jego łacińska nazwa gatunkowa), znajdujący się pomiędzy pasem ogonowym a podstawą płetwy grzbietowej, rozszerzający się w plamę w swojej środkowej części i biegnący od podstawy płetwy ogonowej po plamę na wieczku skrzelowym. Czasami ten drugi pas zlewa się z pasem ogonowym, który u P. bifasciatus, w przeciwieństwie do Vieja melanurus, sięga dalej do przodu (co najmniej do środkowej części płetwy grzbietowej) i w wielu przypadkach (zwłaszcza u młodszych ryb) do plamki wieczkowej. Paratheraps bifasciatus ma ponadto charakterystyczny, siateczkowaty wzór na głowie, którego rozległość zależy od populacji, ale jest zawsze widoczny na policzkach (Artigas Azas, 2008).

Rozmiar: W stanie dzikim samce przeważnie nie przekraczają 25 cm długości całkowitej, a samice pozostają mniejsze osiągając,18 cm. W akwariach potężne samce o długości 35 cm nie należą do rzadkości.

Dymorfizm płciowy: Samce mają podobny wygląd i ubarwienie do samic, ale rosną większe. Wykształca się też u nich garb czołowy.

Lokalizacja typu: Jezioro Petén, Gwatemala.

Występowanie: Nizinne zbiorniki i cieki wodne po wschodniej stronie w południowej części półwyspu Jukatan w Meksyku, północnym i środkowym Belize, najdalej na południe w Stann Creek (Greenfield i Thomerson, 1997). Zamieszkuje również dopływy Rio Usumacinta w Meksyku i Gwatemali. Zawsze spotykałem je poniżej 200 m n.p.m. ale istnieją doniesienia o ich obecności na wysokości nawet 600 m w przejrzystych rzekach stanu Chiapas (Stawikowski i Werner, 1998). Spotykana w dużych i małych rzekach, przybrzeżnych bagnistych lagunach, cenotes i w jeziorach.

Lokalizacje: White Water Laggon (Belize, rodzimy), Candelaria River (Meksyk, rodzimy), Illusions Lagoon (Meksyk, undefined), Caobas Lagoon (Meksyk, rodzimy), Cenote Azul (Meksyk, rodzimy), Lake Bacalar (Meksyk, rodzimy), Lake Yaxhá (Gwatemala, rodzimy), Lake la Gloria (Gwatemala, undefined), Lake Lachuá (Gwatemala, rodzimy), Lake Petén-Itza (Gwatemala, type locality), Miramar (Meksyk, rodzimy), Subin River (Gwatemala, undefined), Cenote Escondido (Meksyk, rodzimy).

Siedlisko: Spotykany w zbiornikach i ciekach wodnych znajdujących się wewnątrz zasięgu występowania gatunku. Woda może wahać się od bardzo przejrzystej po mętną (jak w lokalizacji typu). Zazwyczaj spotyka się je w większych jeziorach i rzekach, gdzie przebywają głównie w wodzie o spokojnym nurcie. Muł i piach są powszechnie spotykanymi typami podłoże, na którym rozrzucone są kawałki drewna. W niektórych miejscach można spotkać rośliny wodne, takie jak Ceratophylum sp., Vallisneria oraz pływające Euchornia sp.

Ochrona: Vieja melanurus nie jest wpisany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych IUCN jako. Vieja melanurus pozostaje stabilna na większości swojego zasięgu.

Pokarm: W naturze Vieja melanurus jest wybitnie roślinożerny ale po części również wszystkożerny. Dużą część jego diety stanowi detrytus oraz materiał roślinny. Na 31 osobnikach z Laguna de Caobas w stanie Quintana Roo zostały przeprowadzone badania zawartości żołądków (Valtierra-Vega i Schmitter-Soto, 2000). We wszystkich przypadkach ujawniły obecność glonów nitkowatych i brak roztoczy. Wiadomo, że można złapać je na małą obrotówkę (Greenfield i Thomerson, 1997), ale bez wątpienia rzucą się też na haczyk z robakiem. Więcej niż jednokrotnie widziałem blisko spokrewnione Paratheraps bifasciatus rzucające się w kierunku powierzchni, gdy mały owoc ze zwieszającego się drzewa wpadał do wody, po czym został zjadany. Pielęgnica wielobarwna jest w dużej mierze oportunistą pokarmowym. W Cenote Azul, 90-metrowej głębokości cenote przyległym do Laguna De Bacalar niedaleko meksykańsko-belizańskiej granicy Vieja melanurus trzyma się tarasu restauracji znajdującej się na jego brzegu, czekając na rzucane im przez ludzi tortillas (typ podpłomyka z mąki kukurydzianej), chleb, krakersy, owoce morza i inne pokarmy. Wówczas podpływają do powierzchni i łapczywie zjadają to co dostaną. W moich akwariach zdecydowanie lubiły miękkie owoce takie jak arbuz, melon, papaja, a nawet banany. Wszystkie te owoce były łapczywie zjadane (Artigas Azas, 2008).

Rozmnażanie: Vieja melanurus po raz pierwszy podchodzi do tarła w wieku około dwóch lat, gdy samce mają co najmniej 15 cm długości całkowitej, a samice są nieco mniejsze. Kilkakrotnie miałem szczęście obserwować tarło Vieja melanurus w stanie dzikim, co zawsze miało miejsce na wiosnę. Ryby te tworzą terytoria w okolicach twardego substratu, zawsze jak najdalej od dna i z naturalnym dołkiem w zanadrzu, w którym później umieszczą larwy. Samce są bardzo płochliwe i przeważnie nie zostają w pobliżu, gdy nadciąga większe zagrożeni (takie jak ja w czasie nurkowania). Raz, w White Water lagoon na rzece Belize, miałem okazję zobaczyć cały akt tarła. Tarlaki z czerwonymi głowami, jasnożółtymi tęczówkami i uderzającymi czarnymi plamami, oczyściły mały obszar na zatopionym pniu drzewa leżącym pośród połaci Vallisneria. Samica i samiec na zmianę przepływali nad gniazdem. Samica składała ikrę, a samiec ją zapładniał. Jaja były żółtawe, i mierzą 2,2 mm długości (Coleman, 2004). Według moich szacunków ikry było ponad 500 sztuk. Gdy zbliżyłem się do gniazda, niezależnie od tego jak ostrożnie to uczyniłem, samiec uciekł. Podobnie zrobiła samica, gdy znalazłem się w odległości jednego metra od gniazda. Astyanax aeneus dokończyły dzieła w przeciągu sekund. Mój wielki błąd. 

Więcej szczęścia miałem na głębokości 7 metrów w Cenote Azul, gdzie widziałem całe złoże ikry i samicę, która pilnie jej strzegła oraz wachlowała, podczas gdy samiec trzymał się na bezpieczną odległość. W obydwu przypadkach dołek znajdował się tuż przy miejscu złożenia ikry.

Pewna para trzymała larwy wewnątrz dołka w drewnie, gdzie wcześniej została złożona ikra (można było dostrzec oczyszczoną powierzchnię). Wtedy zarówno samiec jak i samica pozostali w pobliżu gniazda, pozwalając mi na zrobienie zdjęć. Wynikało to prawdopodobnie z faktu, że rodzice mieli tu już więcej do stracenia. W odróżnieniu od innych pielęgnic środkowoamerykańskich larwy są trzymane tylko w jednym dołku.

W jeziorze Bacalar kilkakrotnie widziałem pary wodzące swoje młode. Samce, podobnie do wielu pielęgnic środkowoamerykańskich pokazują samicom kierunek, natomiast one trzymają się tuż nad narybkiem, prowadząc go przy użyciu nerwowych ruchów ciała i podnoszenia i opuszczania płetw. Małe, wolno pływające młode noszą czarny pas wzdłuż całego ciała. Żywią się cząstkami z powierzchni skał i podłoża. Największe młode, które zaobserwowałem z rodzicami miały około 1 cm długości, ale widziałem małe, około 2-centymetrowe Vieja melanurus w płytkich rejonach wśród warstw opadłych liści.

Akwarystyka: Vieja melanurus jest rybą łatwą w utrzymaniu w akwarium. Głównym wyzwaniem jest udostępnienie im akwarium odpowiedniej wielkości. Nie polecałbym niczego mniejszego niż 600 litrów pojemności i 1,8 metra długości, choć wiem o przypadkach, w których rozmnażano te ryby w mniejszych, 300-litrowych akwariach. Odpowiednimi dekoracjami będzie podłoże z piasku, drewno i skały. Niemniej ze względu na ich wegetariańskie zapędy rośliny nie s dobrym pomysłem chyba, że zechcecie włączyć je w ich menu.

Karmienie nie stanowi problemu. Są to żarłoczne ryby i zjadają każde typowe pokarmy dla ryb. Osobiście zawsze próbowałem podawać im duży udział składników roślinnych, z miękkimi owocami włącznie. Rosną szybko jeżeli tylko mają wystarczająco dużo miejsca. Vieja melanurus nie jest wyjątkowo agresywną pielęgnicą i rzadko niepokoi inne ryby, które nie mieszczą się jej w pysku. W akwariach dobrze czują się w grupach.

Należy pamiętać, że małe Vieja melanurus, podobnie do innych gatunków Paratheraps i za wyjątkiem paru populacji, są szarobure przy wielkości poniżej 10 cm, a swoje cudowne barwy zaczynają pokazywać z wiekiem.

Pary są formowane po osiągnięciu 15 cm, kiedy mają około dwóch lat i stanowią bardzo stabilne związki utrzymujące się przez kilka tareł. Prawda jest taka, że dorosłe pary mogą być razem przez lata, a słyszałem o pielęgnicach wielobarwnych dożywających w warunkach akwariowych ponad 10 lat. Pierwsze tarła są zazwyczaj nieudane; samce często nieodpowiednio zapładniają ikrę. Po osiągnięciu pełni dojrzałości stają się dobrymi rodzicami i nie zjadają własnego narybku. W skrócie Vieja melanurus, jeżeli ma pod dostatkiem miejsca, to wspaniała ryba akwariowa (Artigas Azas, 2008).

Komentarze: Przez wiele lat najpopularniejszą nazwą naukową dla tej ryby była P. synspilus, która stanowi obecnie młodszy synonim. Różnice nie zawsze były wyraźne. Analiza DNA wykazała, że są to gatunki siostrzane, które dzieli mała liczba różnic. McMahan i in. (2011) dokonali porównania morfologii pomiędzy obydwoma gatunkami ostatecznie określając je jako synonimy. A ponieważ V. melanurus była starszą z dwóch nazwą, miała pierwszeństwo pomimo tego, że jest mniej popularna od tej, która stanowi dziś młodszy synonim.

Literatura (18):

  • Allgayer, Robert. 1991. "Vieja argentea (Pisces, Teleostei, Cichlidae) une espèce nouvelle d'Amérique centrale". Revue Française des Cichlidophiles. v.114, pp. 2-15 (crc00017)
  • Allgayer, Robert. 1989. "Révision et redescription du genre Theraps Günther 1862. Description de deux espèces nouvelles du Mexique (Pisces, Perciformes, Cichlidae)". Revue Française des Cichlidophiles. vol. 10 (n. 90): pp. 4-30 (crc00144)
  • Artigas Azas, Juan Miguel. 2008. "The Quetzal Cichlid (Paratheraps synspilus) (Hubbs, 1935)". Cichlid News Magazine. v. 17 (no. 4): pp. 11-19 (crc01611) (streszczenie)
  • Coleman, Ron. 2004. "The Cichlid Egg Project". Cichlid Research Home Page (http://www.cichlidresearch.com) (crc01633)
  • Eigenmann, Carl H & C. H. Kennedy. 1903. "On a collection of fishes from Paraguay, with a synopsis of the American genera of cichlids". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia (crc00070)
  • Eigenmann, Carl H. 1893. "Catalogue of the fresh-water fishes of Central America and Southern Mexico". Proceeding of the United States National Museum. vol. 16 (n. 925): pp53-60. DOI: 10.5479/si.00963801.925.53 (crc02506)
  • Evermann, Barton Warren & E.L. Goldsborough. 1902. "A report on fishes collected in Mexico and Central America, with notes and descriptions of five new species". Bulletin of the U.S. Fish Commission. vol. 21 (1901),pp. 137-159 (crc00270)
  • Greenfield, David W & J.E. Thomerson. 1997. "Fishes of the continental waters of Belize". University Press of Florida, USA. pp. i-xvii 1-311 (crc01631) (streszczenie)
  • Günther, Albert C. L. G. 1862. "Catalogue of the fishes in the British Museum. Catalogue of the Acanthopterygii, Pharyngognathi and Anacanthini in the collection of the British Museum". Catalogue of the fishes in the British Museum London. Vol 4; i-xxi + 1-534 (crc00035)
  • Hubbs, Carl Leavitt. 1935. "Fresh-water fishes collected in British Honduras and Guatemala". Miscellaneous Publications, Museum of Zoology, University of Michigan. (n. 28); pp. 13-15 (crc00252)
  • Jordan, David Starr & B.W. Evermann & H.W. Clark. 1930. "Checklist of the fishes and fishlike vertebrates of North and Middle America. Appendix X". Report of the US Commissioner of Fisheries. 416-424 (crc02509)
  • Jordan, David Starr & B.W. Evermann. 1896. "Checklist of the fishes and fish like vertebrates of North and Middle America". Report of the Commissioner of Fish and Fisheries. XXI: 207-584 (crc02517)
  • McMahan, Caleb D. 2011. "Paraneetroplus synspilus is a junior synonym of Paraneetroplus melanurus (Teleostei: Cichlidae)". Zootaxa. (n. 2833), pp. 1-14 (crc03297) (streszczenie)
  • McMahan, Caleb D & A.D. Geheber & K.R. Piller. 2010. "Molecular Systematics of the Enigmatic Middle American Genus Vieja (Teleostei: Cichlidae)". Molecular Phylogenetics and Evolution. 57(3):1293-1300. DOI: 10.1016/j.ympev.2010.09.005 (crc02683) (streszczenie)
  • Miller, Robert Rush. 1966. "Geographical distribution of Central American freshwater fishes". Copeia. v. 1966 (n. 4); pp. 773-802 (crc01105)
  • Regan, Charles Tate. 1905. "A revision of the fishes of the American cichlid genus Cichlosoma and of the allied genera". Annals and Magazine of Natural History. (Ser. 7) vol. 16; pp 60-77; 225-243; 316-340; 433-445 (crc00042)
  • Stawikowski, Rainer & U. Werner. 1998. "Die Buntbarsche Amerikas, Band1". Ulmer Verlag, Stuttgart. 540 pp (crc01090)
  • Valtierra-Vega, Maria Teresa & J. J. Schmitter-Soto. 2000. "Hábitos alimentarios de las mojarras (Perciformes: Cichlidae) de la laguna Caobas, Quintana Roo, México". Revista de Biologia Tropical. (n. 48); pp. 503-508 (crc01505) (streszczenie)

Cytat:

Artigas Azas, Juan Miguel. (maja 09, 2011). "Vieja melanurus (Günther, 1862)". Cichlid Room Companion. Źródło: na marca 02, 2021, od: https://cichlidae.com/species.php?id=235&lang=pl. (crc10879)