Dorosły okaz w rzece Candelaria
Dorosły Thorichthys helleri o normalnym ubarwieniu, rzeka Candelaria [Meksyk].Zdjęcie wykonał Juan Miguel Artigas Azas. Określa Juan Miguel Artigas Azas

Rodzina
Cichlidae

Podrodzina
Cichlinae

Plemię
Therapsini

Rodzaj
Thorichthys

Grupa
Helleri

Status
prawidłowy


Opiekun

Opublikowany:

Ostatnia aktualizacja:
17-paź-2017

Thorichthys helleri (Steindachner, 1864)

Bacchoy; Mojarra amarilla; Yellow cichlid.


Tłumacz: Piotr Koba (20-gru-2011)
image

Oryginalny opis jako Heros helleri:

ZooBank:E9E66A9A-6D9C-4735-B0A2-E492027818FD.

  • Steindachner, Franz. 1864. "Beiträge zur Kenntniss der Chromiden Mejico's und Central-Amerika's". Denkschriften der Mathematisch-Naturwissenschaftlichen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. v. 23 (n. 2); 57-74 (crc00248)

Synonimy (1):

Historia taksonomiczna:

Etymologia: Steindachner nie wspomina w swoim artykule, na czyją cześć został nazwany ten gatunek. Najprawdopodobniej chodzi jednak o Karla Bartholomaeusa, Hellera (1824-1880), austriackiego przyrodnika i profesora w znanej szkole Theresium, w Wiedniu (nazwanej tak na cześć carycy Marii Teresy). Zebrał on materiał, który posłużył za bazę do opisu Thorichthys helleri, i kilku innych gatunków ryb. Spośród 7 pielęgnic opisanych w artykule autorstwa Steindachnera, tylko Thorichthys helleri ma patronimiczną nazwę.

Nazwy popularne: Bacchoy; Mojarra amarilla (Meksyk); Yellow cichlid (Stany Zjednoczone).

Typy:

Syntypy: Sześć okazów przechowywanych w Muzeum Historii Naturalnej (Naturhistorisches Museum) [Wiedeń], z numerami identyfikacyjnymi NMW 17344-49.

Diagnoza taksonomiczna: Franz Steindachner uznaje wyższy profil ciała za główną cechę odróżniająca Thorichthys helleri od zarówno T. aureus i T. affine. Wspomina również o charakterystycznym zagięciu dolnej wargi, przerwanej po środku.

Pozostałe cechy charakterystyczne dla T. helleri to m.in. wydłużona czarna plama na tylnej części płetwy grzbietowej samców, począwszy od 8 twardego promienia do pierwszych promieni miękkich. Samice mają rozmytą plamę na środku płetwy grzbietowej. Należy pamiętać, że ten znak różni się u oddzielnych populacji. Kolejną cechą jest wyraźnie opadająca ku dołowi linia pyska. Obszar ten, znajdujący się między przednią częścią oczodołów, aż do końcówek warg, jest zauważalnie krótszy niż u pozostałych Thorichthys. Promienie płetwy grzbietowej są za to dłuższe niż u jego krewniaków (Artigas Azas, 2007).

Rozmiar: Thorichthys helleri to mała pielęgnica, w przypadku której rekordowy osobnik miał 17cm długości całkowitej (Resendez Medina, 1981). Musiała to być na prawdę ogromna ryba, a ten rozmiar podano zapewne wliczając w niego wydłużeniami płetw. Zazwyczaj długość 13cm w przypadku samców, a 10 samic oznacza spore ryby.

Dymorfizm płciowy: Samce osiągają większe rozmiary od samic (które w naturalnych warunkach rzadko osiągają 10 centymetrów); również nitkowate wydłużenia płetw są u nich dłuższe. Płeć u dorosłych osobników uwidacznia się również poprzez ciemny obszar na tylnej części płetwy grzbietowej u samców. Jest on zmienny u różnych populacji, ale u wszystkich znanych mi obecnie samce można odróżnić od samic na podstawie jego kształtu i rozmieszczenia (Artigas Azas, 2007).

Lokalizacja typu: Rio Teapa, stan Tabasco, Meksyk.

Występowanie: Thorichthys helleri to jeden z najszerzej rozprzestrzenionych gatunków z rodzaju, zamieszkujący nizinne (do 200m n.p.m.), czyste systemy rzeczne (pomiędzy Rio Tonalá i Rio Champotón) wszystkie kończące swój bieg na wschodzie, w Zatoce Meksykańskiej. Mamy tutaj więc rzeki:: Rio Tonala i dolny bieg Grijalva, Ucumacinta, dolną Tulija, dorzecza Chompán, Candelaria and Champotón. W Rio Usumacinta zasięg występowania T. helleri rozszerza się na Gwatemalę i stany Quiché oraz Petén. Znana jest populacja w Rio Chiyú (Miller, 2005), która ma podziemne połączenie z Rio Sarstoon, wpadającą do Zatoki Honduraskiej, i która tworzy granicę między Belize i Gwatemalą.

Mimo, iż jest to przede wszystkim gatunek spotykany w systemach rzecznych i strumieniach o średnim przepływie, kilka małych populacji żyje wraz z T. meeki w jeziorach i na bagnach. Ten ostatni gatunek jest jednak dużo częściej spotykany w stojących, niezbyt zasobnych w tlen wodach.

Lokalizacje: Candelaria River (Meksyk, rodzimy), Champoton River (Meksyk, rodzimy), Arroyo Cristal (Meksyk, rodzimy), Illusions Lagoon (Meksyk, undefined), Oxolotán River (Meksyk, rodzimy), Puyacatengo River (Meksyk, rodzimy), Las Conchas (Gwatemala, rodzimy), Chancala River (Meksyk, rodzimy), Corzo River (Meksyk, rodzimy), Lacanjá River (Meksyk, rodzimy), Lake Lachuá (Gwatemala, rodzimy), Miramar (Meksyk, rodzimy), Nututun (Meksyk, undefined), San Juan River (Gwatemala, undefined), Subin River (Gwatemala, rodzimy).

Siedlisko: Thorichthys helleri jest spotykany głównie na obszarach z czystą, dobrze natlenioną wodą, w stawach tworzonych przez rzeki czy w strumieniach o średnio wartkim nurcie. Są one często otoczone dżunglą, a dno jest piaszczyste, na niektórych stanowiskach można spotkać roślinność wodną, na innych nie. Woda ma jest przejrzysta, bardzo przejrzysta, chociaż miejsca, gdzie obecna jest pewna ilość zawiesiny, są również zamieszkiwane przez ryby. T. helleri przebywa nad podłożem składającym się z piasku, szlamu, żwiru lub czasem mułu. Preferuje obszary, gdzie znajdują się warstwy opadłych do wody liści i drewna. T. helleri można spotkać (jednak niezbyt licznie) w towarzystwie T. meeki, w tych samych siedliskach, które zamieszkują Meeki, a więc jeziora (czasem słonawe), na bagnach i kanałach, gdzie woda jest mulista, a stężenie tlenu niskie.

Woda w habitatach T. helleri zawsze ma alkaliczny odczyn z pH powżej 7,5. Jest bardzo twarda, ale może być też nieco bardziej miękka. Według moich obserwacji (wieloletnie pomiary) temperatura waha się w granicach 22 do 28 stopni. Wyższe temperatury przypadają na koniec pory suchej - pomiędzy marcem a majem.

Wraz z Thorichthys helleri występuję liczne grupy ryb. Jeśli chodzi o pielęgnice, to jest mowa o rodzajach: Thorichthyts (meeki, pasionis), Amphilophus (nourissati, robertsoni), Chuco intermedium, “Cichlasoma” (octofasciatus, salvini, urophthalmus), Parachromis friedrichsthalii, Paraneetroplus gibbiceps, Petenia splendida, Theraps (irregulare, lentiginosus), Vieja (argentea, bifasciata, heterospila, pearsei, ufermanni i prawdopodobnie V. regani).

Ochrona: Thorichthys helleri jest wpisany prez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych IUCN jako (DD) Brak danych (2018).

Pokarm: Thorichthys helleri poszukuje pokarmu w płytkich miejscach, poruszając się w małych grupach. Płynie wówczas spoglądając na dno i zbiera jadalne cząstki tworząc małe dołki. Thorichthys są bardziej "zbieraczami" niż "kopaczami". Zebrany materiał jest skrupulatnie analizowany w jamie gębowej, a niejadalne drobinki są usuwane przez otwór gębowy i skrzela; miękkie cząstki są odfiltrowywane przez wyrostki skrzelowe. Thorichthys są mięsożerne i nie stwierdzono u nich pobierania roślinnego pokarmu.

Rozmnażanie: Sezon rozrodczy Thorichthys helleri zaczyna się w ostatnich miesiącach pory suchej, w okolicach marca. Wówczas woda jest czystsza, cieplejsza, i płynie wolniej. Okres ten może rozciągnąć się na październik, ale zdecydowanie kończy się w maju, kiedy to pojawiają się pierwsze deszcze. Według moich obserwacji miejsce do odbycia tarła jest wybierane tam, gdzie przepływ wody jest spokojniejszy, często tam, gdzie gromadzą się opadłe liście drzew. Prawdopodobnie sprzyja tej decyzji ich maskujące ubarwienie. Odpowiednie miejsca mogą być zajmowane przez wiele par, które niejednokrotnie dzieli mniej niż 1 metr. Mały kamień znajdujący się w pewnym ukryciu stanowi idealny zestaw i samce walczą o takie terytoria. Bronią ich przed podejściem do tarła, kiedy to zalecając się do przepływających w pobliżu samic płyną z głową skierowaną nieco w dół, rozpostartymi płetwami i delikatnie trzęsąc ciałem. Mniejsze samiczki, również rozpościerając wszystkie płetwy okrążają samce zataczając coraz ciaśniejsze kółka. W pewnym momencie partnerzy płyną bok w bok podczas gdy samce wykonują falujące ruchy ciałem, co najwyraźniej ma na celu popisywanie się swoją siłą.

Jeśli samica zdecyduje się zostać z samcem, zaczynają się intensywne zaloty, a więc pływanie bok w bok, i okrążanie się nawzajem. W końcu zaczynają bronić terytorium poprzez krótkie szarże w kierunku innych par, przy szeroko otwartych pokrywach skrzelowych i opuszczonym dnie gardła. Wówczas uwidaczniają się czarne znaczki na brzegach wieczek skrzelowych, dzięki czemu wydają się większe, niż są w rzeczywistości i inne ryby poddają się bez walki. Czasami dochodzi do siłowania się na pyski między konkurentami z każdego stadła, jednak bez doprowadzania do większych uszkodzeń. Dzięki tym zachowaniom, prezentowanym w czystej, płytkiej wodzie Thorichthys zyskały wdzięczną miejscową nazwę "toritos" ("byczki").

T. helleri zdecydowanie preferuje małe kamienie jako miejsca składania ikry, najlepiej częściowo osłonięte. Intensywnie czyszczą pyskami jego powierzchnię, po czym składają na nim gęsto upakowane, owalne, żółtawe, półprzezroczyste jaja, o długości 1,7mm (Coleman, 2004). Podczas jednego tarła, w zależności od rozmiarów samicy, uzyskiwane jest od 200 do 500 ziaren. Samce odganiają intruzów, podczas gdy ich partnerki dostarczają złożu ikry świeżej wody poprzez wachlowanie jej płetwami piersiowymi.

W warunkach akwariowych, przy temperaturze 26 stopni larwy wykluwają się po ok. 48h. Para wykopuje małe dołki w podłożu, w których umieszczają swoje potomstwo. Samica przenosi je z jednego dołka do drugiego kilkakrotnie w ciągu dnia. 5 do 6 dni później woreczek żółtkowy zostaje zresorbowany, i maluchy podejmują pierwsze próby pływania, jeszcze w dołkach, w których się znajdują. Następnego dnia wszystkie pływają, a rodzice pilnują chmury narybku na obszarze swojego terytorium.

Miałem okazję obserwować pary tego gatunku przez wiele godzin i muszę powiedzieć, że rzadko wypuszczają się one dalej niż kilka metrów poza swoje terytoria rozrodcze, a wykopane przez rodziców dołki służą im zapewne jako miejsca nocnego spoczynku. Narybek jest wodzony przez rodziców w ten sam sposób, jak to czynią inne pielęgnice z Ameryki Środkowej; samica porusza się blisko młodych i je prowadzi. Sygnały są przekazywane przez gwałtowne potrząsanie ciałem, bądź podnoszenie lub opuszczanie płetw. Jest to zadaniem także samców, które zajmują się przede wszystkim prowadzeniem całej rodziny.

Z czasem ilość młodych spada, a narybek w wieku 4 tygodni i długości 1cm (warunki akwariowe) jest zdecydowanie mniej liczny. W naturalnym środowisku mają na to ogromny wpływ drapieżniki (np. Astyanax ssp.).

Małe rybki pobierają pokarm z substratów które mijają, a samica nie podejmuje żadnych działań w celu dostarczenia im dodatkowej porcji pożywienia (w przeciwieństwie do innych pielęgnic środkowoamerykańskich).

Gdy młode opuszczają rodziców, tj. przy wielkości nieco ponad 1,5cm, i wieku ok 2 miesięcy, zbierają się w stada w płytkich obszarach przy brzegu, gdzie prąd wody jest wartki. Towarzyszą im niezliczone inne młode ryby. (Artigas Azas, 2007).

Akwarystyka: Hodowla Thorichthys w domowym akwarium to czysta przyjemność. Są interesującymi, niezbyt agresywnymi i przepięknie ubarwionymi pielęgnicami z Ameryki Środkowej. Moją pasją jest hodowla wszystkich gatunków; niektóre z nich reprezentowane przez więcej niż jedną populację.

Thorichthys helleri jest w rzeczywistości rybą znaną dla akwarystyki już od dłuższego czasu, dłużej, niż jego popularny krewny, mianowicie T. meeki. Mowa o tych rybach jest w opisie T. helleri meeki, autorstwa Waltera Lannoya Brinda, niegdysiejszego sprzedawcy ryb akwariowych z Nowego Jorku; został on zamieszczony w magazynie Aquatic Life w roku 1918. Autor uważał wówczas Meeki jako podgatunek T. helleri, prawdopodobnie z poniższych powodów.

Podczas opieki nad T. helleri należy zwrócić uwagę na ich preferencje siedliskowe. T. helleri nie jest, tak jak T. meeki, prawdziwym weteranem akwarystyki. Ich dostępność w handlu prawdopodobnie wynika z różnic siedliskowych, aniżeli braku urody czy rzadkości T. helleri.

T. helleri nie znosi (na śmierć, warto dodać) niskiego stężenia tlenu w wodzie, jej niskiej jakości, i zbyt wysokiej temperatury (powyżej 28 ̊C). Wolą chłodne, doskonale natlenione środowisko, o parametrach zbliżonych do naturalnych. Jeśli jakość wody spada, dziurawica czy infekcje bakteryjne tylko czają się by, zaatakować. Nie bierzcie tych słów lekko!

Dla grupy T. helleri nie polecam akwariów mniejszych niż 300 litrów, sam trzymam je w zbiorniku 400-litrowym. Jeżeli chodzi o wystrój, to wolę akwaria imitujące naturalne siedlisko tych ryb, z kamieniami i drewnem. Podłoże stanowi drobny piasek, co pozwala im (oraz mnie) cieszyć się typowym dla nich przeszukiwaniem dna w poszukiwaniu jedzenia. Można wtedy zauważyć, że podczas karmienia ryby pozostawiają w dnie małe dołki.

Naturalną płochliwość T. helleri można z łatwością przezwyciężyć poprzez dodanie do akwarium ryb rozpraszających. W tym celu używam różnych większych gatunków Poecilia występujących na tych samych siedliskach, co T. helleri. Pozostałe większe piękniczki, (i inni, niezbyt mali towarzysze) również będą odpowiedni, pamiętajcie jednak, by unikać gatunków, które skubią płetwy, bo możecie uzyskać efekt odwrotny od oczekiwanego. Zbyt mali rozpraszacze (dither fish) mogą być zjadani przez T. helleri

Wyżywienie nie stanowi żadnego problemu; są żarłoczne, jeśli tylko zapewnione są im odpowiednie warunki życia. Zaliczam te ryby do grupy T. helleri, co oznacza że mają wrażliwy układ pokarmowy, i mimo, iż są z natury mięsożerne, osobiście unikam podawania im pożywienia zawierającego białka zwierząt lądowych i nie zauważam problemów w tym zakresie.

Gdy tylko parametry wody są prawidłowe, nic nie powinno im stanąć na drodze do rozrodu. Często używam odwróconych doniczek, uwielbianych przez ryby, ale ikra może zostać złożona także na otwartym substracie. Nie stają się nadmiernie agresywne podczas tarła. Co więcej, bez większych problemów da się trzymać młode w głównym zbiorniku (powtórzę to jeszcze raz: jeśli zapewni się im odpowiednie warunki środowiskowe). Mimo, że kilka początkowych prób może zakończyć się niepowodzeniem, jako że są to płochliwe i nerwowe, w końcu na pewno się uda i będziecie mogli w swoim akwarium cieszyć oczy całą paletą ich złożonych zachowań! (Artigas Azas, 2007).

Komentarze: Jak w przypadku wielu innych pielęgnic wiele jeszcze zostało do dowiedzenia się o tych wspaniałych rybach, klejnotach ziemi Majów o wspaniałych barwach i łagodnym usposobieniu. Kolory u zdrowego osobnika to jeden z najpiękniejszych widoków, jakie może zaoferować słodkowodne siedlisko. Dajcie im szansę!.

Literatura (13):

  • Artigas Azas, Juan Miguel. 2007. "Thorichthys helleri (Steindachner, 1864), the Mojarra Amarilla from Mexico". Cichlid News Magazine. v. 16; n. 1; pp. 22-28 (crc01380) (streszczenie)
  • Brind, Walter L.. 1918. "A new subspecies of Thorichthys helleri". Aquatic Life. 3 (8); pp. 119-120 (crc00274)
  • Eigenmann, Carl H & C. H. Kennedy. 1903. "On a collection of fishes from Paraguay, with a synopsis of the American genera of cichlids". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia (crc00070)
  • Eigenmann, Carl H. 1893. "Catalogue of the fresh-water fishes of Central America and Southern Mexico". Proceeding of the United States National Museum. vol. 16 (n. 925): pp53-60. DOI: 10.5479/si.00963801.925.53 (crc02506)
  • Jordan, David Starr & B.W. Evermann. 1896. "Checklist of the fishes and fish like vertebrates of North and Middle America". Report of the Commissioner of Fish and Fisheries. XXI: 207-584 (crc02517)
  • Konings, Ad. 2014. "Sneakers and streakers". Cichlid News Magazine. v. 23(n. 4), pp. 18-21 (crc06405)
  • Meek, Seth Eugene. 1904. "The fresh-water fishes of Mexico north of the isthmus of Tehuantepec". Field Columbian Museum Publication. pp. 1-252 (crc00159)
  • Miller, Robert Rush. 2005. "Freshwater Fishes of Mexico". University of Chicago Press, Chicago. pp. 1-524 (crc01245)
  • Miller, Robert Rush & J.N. Taylor. 1984. "Cichlasoma socolofi, a new species of cichlid fish of the Thorichthys group from northern Chiapas, Mexico". Copeia. pp. 933-940 (crc00272)
  • Miller, Robert Rush & B.C. Nelson. 1961. "Variation, life colors, and ecology of Cichlasoma callolepis, a cichlid fish from Southern Mexico, with a discussion of the Thorichthys Species Group". Occasional Papers of the Museum of Zoology, University of Michigan. (n. 622), pp. 9 (crc01100)
  • Regan, Charles Tate. 1905. "A revision of the fishes of the American cichlid genus Cichlosoma and of the allied genera". Annals and Magazine of Natural History. (Ser. 7) vol. 16; pp 60-77; 225-243; 316-340; 433-445 (crc00042)
  • Resendez Medina, Andrés. 1981. "Estudio de los Peces de la Laguna de Términos, Campeche, México. II. Última parte". Biótica. v. 6(n. 3), pp. 239-291 (crc04093)
  • Steindachner, Franz. 1864. "Beiträge zur Kenntniss der Chromiden Mejico's und Central-Amerika's". Denkschriften der Mathematisch-Naturwissenschaftlichen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. v. 23 (n. 2); 57-74 (crc00248)

Cytat:

Artigas Azas, Juan Miguel. (października 17, 2017). "Thorichthys helleri (Steindachner, 1864)". Cichlid Room Companion. Źródło: na lutego 26, 2021, od: https://cichlidae.com/species.php?id=246&lang=pl. (crc10819)