Samiec w akwarium
Samiec Andinoacara rivulatus w akwarium Alfa Stalsberga [Norwegia].Zdjęcie wykonał Alf Stalsberg. Określa Rico Morgenstern

Rodzina
Cichlidae

Podrodzina
Cichlinae

Plemię
Cichlasomatini

Rodzaj
Andinoacara

Status
prawidłowy


Opiekun

Opublikowany:

Ostatnia aktualizacja:
19-cze-2010

Andinoacara rivulatus (Günther, 1860)


Tłumacz: Piotr Koba (16-sie-2012)

Oryginalny opis jako Chromis rivulata:

ZooBank:74C45DF9-5951-4991-A282-51FE21DD1D7F.

  • Günther, Albert C. L. G. 1860. "Second list of cold-blooded vertebrata collected by Mr. Fraser in the Andes of western Ecuador". Proceedings of the General Meetings for Scientific Business of the Zoological Society of London. 1859 (pt 27), pp:402-420 (crc00005)

Synonimy (1):

Historia nazewnictwa:

Zamieszkiwane kraje:

Etymologia: rivulatus (łac.): obdarzony strumykami; w nawiązaniu do niebieskich pasków na czole i policzkach.

Nazwy popularne: Goldsaumbuntbarsch (commercial, German), Green Terror (commercial, English), Orangesaumbuntbarsch (commercial, German), Vieja (native, Spanish).

Typy:

The lectotype, BMNH 1860.6.18:13, and three paralectotypes, BMNH 1860.6.18: 14-16 are deposited in the Natural History Museum, London (formerly British Museum of Natural History). Two further paralectotypes are stored in the Museum für Naturkunde, Berlin (formerly Zoologisches Museum) under the registration number ZMB 2809 (Paepke & Schindler, in prep.). The lectotype was designated by Wijkmark & al. (2012). A previous lectotype designation by Regan (1905) is invalid, see comments.

Diagnoza taksonomiczna: Andinoacara rivulatus jest najbliżej spokrewniona z A. stalsbergi. Obydwa gatunki różnią się od pozostałych Andinoacara kształtem ciała u dorosłych osobników (profil głowy prosty, kark zaokrąglony, tendencja do wykształcania garbów na czole u samców vs. profil głowy równo zaokrąglony; postawa płetwy grzbietowej prosta zamiast delikatnie wypukła; największa głębokość ciała pod tylnymi zamiast środkowymi promieniami płetwy grzbietowej), osiąganiem większych rozmiarów (do >200mm długości całkowitej (TL) zamiast zazwyczaj <150mm TL w przypadku dorosłych samców), posiadaniem większej ilości wyrostków na kości śródskrzelowej pierwszego łuku skrzelowego (9-10 zamiast zazwyczaj mniej niż 9), i brakiem wyraźnych znaków za głową. Andinoacara rivulatus różni się od A. stalsbergi posiadaniem cieńszych warg i ciemnych środków łusek na bokach ciała, które tworzą podłużne rzędy (zamiast łusek na bokach obrzeżonych na ciemno, tworzących wzór siatki). U odmiany "Goldsaum" jasne pomarańczowo-czerwone brzegi płetwy ogonowej i grzbietowej są kolejną wyróżniającą je cechą, jednak zwróćcie uwagę na komentarze poniżej (zebrane na podstawie (Musilova i inni, 2009) i własnych obserwacji).

Rozmiar: Syntypy mają tylko 52-96mm TL (Regan 1905), holotyp gatunku Aequidens azurifer mierzy 133 mm, a największy osobnik zbadany przez Eigenmanna (1922) - 207mm. Jednakże zarówno wedle obserwacji akwariowych jak i terenowych jest wiadomym, że samce mogą osiągać prawie 30cm długości całkowitej. Dojrzałość płciowa jest osiągana zazwyczaj (w akwarium) przy długości 8-10cm, jednak czasem i znacznie mniejsze ryby mogą być w pełni wybarwione i aktywne seksualnie. Może to być jednak efektem przerybienia w akwariach hodowlanych.

Dymorfizm płciowy: Samice pozostają ok 20% mniejsze od samców. Ich miękkie promienie płetw grzbietowej i odbytowej są mniej wydłużone, a tendencja do wykształcania garbów na czole jest mniej zaznaczona. Generalnie to samce są bardziej kolorowe, zwłaszcza ich zielono-złote zabarwienia na łuskach bocznych i pomarańczowe bądź białe brzegi płetw, które również są bardziej wyraźne. Twarde promienie płetwy grzbietowej samca prezentują charakterystyczny wzór ukośnych pasków, których niemal brak u samic. W końcu, niebieskie plamy na dolnej części głowy samic często (aczkolwiek nie zawsze) przechodzą w gładkie niebieskie obszary.

Lokalizacja typu: Andy w zachodnim Ekwadorze.

Występowanie: Andinoacara rivulatus jest szeroko rozprzestrzeniona w zachodnim Ekwadorze, od podstawy Andów po wybrzeże Pacyfiku; począwszy od dorzecza Esmeraldas na północy po rzeki wpadające do Zatoki Guayaquil, włącznie z Rio Tumbes na północnym zachodzie Peru. Osobniki spotykane bardziej na południe w Peru to A. stalsbergi, a możliwe miejsca występowania na północ od dorzecza Esmeraldas wymagają potwierdzenia.

Bleher (nieopublikowane) i Stalsberg (2010) odławiali Andinoacara rivulatus w Rio Nagaritza (system Rio Zamora, górne dorzecze Amazonki, południowo-zachodni Ekwador). Kwestia czy jest to naturalne miejsce występowania, czy też efekt translokacji, wymaga potwierdzenia.

Niewenhuizen (cytowany przez Stawikowskiego i Wernera 1998) obserwował ten gatunek w termalnych wodach w Budapeszczie i w okolicach Balatonu (Węgry).

Lokalizacje: Río Quininde (Ekwador, rodzimy).

Siedlisko: Stawikowski i Werner (1998) spotykali ten gatunek w szerokim zakresie siedlisk rzecznych; począwszy od czystych, szybko płynących górskich strumieni u podstawy Andów po zastoiska, zarośnięte rowy i szerokie, zamulone biegi dużych rzek. Występują nad substratami takimi jak żwir, rumosz skalny, piach, błoto i zatopione liście, pomiędzy drewnem i wodnymi roślinami. Andinoacara rivulatus były spotykane w płytkich wodach przy brzegu jak i w rwących wodach w środku biegu rzeki. Duże okazy długości ponad 20cm były spotykane wyłącznie w głębokiej wodzie. Parametry wody określone przez Stawikowskiego i Wernera były dość jednolite (temperatura ok. 25°C, 1-2°C mniej w wyżej położonych siedliskach; ph około 7; 3°TwW; w większości przypadków 1°TwO). Andersen (1994) napotkał nieco inne parametry w Rio Quinide (dorzecze Esmeraldas): ph 8.5; 0°TwW; 10°TwO; 190µS/cm.

Pokarm: Brak danych. Sądząc po obserwacjach akwariowych Andinoacara rivulatus to mięsożerca, prawdopodobnie żywiący się głównie wodnymi bezkręgowcami, mogący jednocześnie polować na mniejsze ryby.

Rozmnażanie: Andinoacara rivulatus jest gatunkiem monogamicznym, który preferuje otwarte, poziome substraty do składania ikry. W akwarium jest to najczęściej górna strona płaskiego kamienia lub kawałka drewna. Jak dotychczas nie miałem okazji zaobserwować pary pilnującej ikry w grocie. Liczba jaj waha się między 200 a ponad 600 w zależności od rozmiarów i kondycji samicy. Jaja są prawie pod wyłączną opieką samicy, podczas gdy jej partner strzeże terytorium mniej lub bardziej pilnie. Larwy, które wylęgają się po 60-64 godzinach (przy 26°C; obserwacja własna) są umieszczane w stosunkowo małych dołkach wybudowanych pomiędzy skałami bądź u podstaw roślin, i są przenoszone kilkukrotnie. Samiec uczestniczy w takich czynnościach, poza tym podział obowiązków pozostaje niezmienny do momentu kiedy młode zaczynają pływać, co ma miejsce ok. piątego dnia po wykluciu. Oboje rodzice pilnują narybku i eskortują go po terytorium. W przypadku prawdziwego bądź prawdopodobnego zagrożenia, jak np. zbliżająca się ryba lub nawet człowiek samiec rozpoczyna energiczny atak, podczas gdy samica zabiera młode spoza niebezpiecznego obszaru. Opieka nad potomstwem może trwać kilka tygodni.

Obserwacje terenowe są szczątkowe. Werner i Stawikowski (1985) zanotowali że pary tarlaków wybierają strefę przybrzeżną. W dopływie Rio Blanco (górne dorzecze Esmeraldas) Stawikowski i Werner (1998) obserwowali wiele par strzegących jaj, larw lub narybku. Dystans między poszczególnymi terytoriami wynosił kilka metrów. Zazwyczaj samice opiekowały się miotem, tymczasem samce uciekały w razie zagrożenia.

Akwarystyka: Andinoacara rivulatus pojawiła się w niemieckich akwariach w 1979 lub 1980 roku. Ze względu na uderzające ubarwienie i niezwykły wygląd, natychmiast stała się bardzo popularna w akwarystyce, i nadal jest jedną z najczęściej spotykanych w handlu dużą pielęgnicą. Dane z innych krajów są mile widziane.

Andinoacara rivulatus nie jest nad wymiar wymagająca jeżeli chodzi o parametry wody czy pokarm. Nie zjada roślin i nie kopie zbyt wiele w czasie przygotowań do tarła, więc nie ma potrzeby obywania się bez roślin. Niemniej jednak nie można jej uznawać za spokojną pielęgnicę. Charakterem bardziej przypomina gatunki środkowoamerykańskie, niż większość akar z zachodniego stoku Andów. Zwłaszcza tarlaki stają się bardzo agresywne i trudne w utrzymaniu z innymi pielęgnicami. Jest to jednakowoż możliwe, jeśli udostępni im się dostatecznie duże (co najmniej 150cm długości) akwarium z wyraźnie zaznaczonymi terytoriami, a współmieszkańcy będą wystarczająco asertywni.

Agresja wewnątrzgatunkowa jest również faktem nie do pominięcia. Formowanie par jest niejednokrotnie połączone z silnymi pogryzieniami i siłowaniem na pyski, zwłaszcza jeśli partnerzy są podobnych rozmiarów. Zazwyczaj takie kłótnie zanikają do czasu złożenia ikry, po czym obydwie ryby we w miarę pewnej harmonii opiekują się swoim potomstwem. Jednakże strata narybku często prowadzi do jeszcze bardziej niebezpiecznych walk, nie rzadko kończących się poważnymi obrażeniami słabszej ryby. Starsze osobniki, które wcześniej kilkakrotnie już podchodziły razem do tarła tolerują siebie nawzajem w znacznie większym stopniu, co pozwala na trzymanie i rozmnażanie ich w dość małych zbiornikach; należy jednak pamiętać, że młode nie powinny dorastać w tym samym akwarium. Niektóre kąsaczowate (wystarczająco duże by nie zostać potraktowanymi jako pokarm) są polecane jako naturalne reduktory pogłowia narybku.

Jeśli zależy nam na podchowaniu młodych, część (nie wszystkie!) powinny zostać przeniesione do oddzielnego zbiornika. Nie ma potrzeby odchowywać kilkuset ryb, 30-50 to i tak więcej niż potrzeba. W przeciwnym wypadku nawet duże akwarium będzie z czasem przerybione, a wzrost i jakość młodych pielęgnic będą się pogarszały coraz bardziej, nie wspominając już o problemie z ich sprzedażą czy nawet oddaniem.

Ochrona: Andinoacara rivulatus nie jest wpisany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych IUCN jako.

Komentarze: Przez lata Andinoacara rivulatus była uważana za ten sam gatunek co A. stalsbergi, prawdopodobnie ze względu na niedostateczną wiedzę lub ignorowanie cech, które służą obecnie tak łatwemu rozróżnianiu tych dwu pielęgnic. Innymi słowy: nikt nie wiedział, ze ekwadorskie i peruwiańskie i]Andinoacara były osobnymi taksonami. Gdy ta druga pojawiła się w akwarystyce we wczesnych latach 70. została zidentyfikowana, zgodnie z ówczesnym poziomem wiedzy, jako Aequidens rivulatus.

Gdy pielęgnica "Goldsaum" została wprowadzona do hobby, natychmiast uznano, że to osobny takson. Niestety, jako że zupełnie nie znano ich pochodzenia, pozostała niezidentyfikowanym gatunkiem określanym jako Aequidens sp.. Werner i Stawikowski (1985) byli pierwszymi, którzy odkryli gdzie występuje Andinoacara rivulatus (i wszystkie jej synonimy włącznie z "Goldsaum"). Tym samym wywnioskowali oni, że "Goldsaum" to A. rivulatus a peruwiańska ‘Silbersaum‘ to nieopisany gatunek.

W ostatnich latach tożsamość Andinoacara rivulatus została ponownie podważona. Alf Stalsberg z Norwegii złowił nieco inną rybę z dorzecza Rio Esmeraldas. Przez identyfikację Kullandera tej ryby jako A. rivulatus i błędne przypuszczenie, ze Rio Esmeraldas stanowiła lokalizację typu, wywnioskował on, że jest to prawdziwa rivulatus, a "Goldsaum" to osobny takson. Tym samym pojawiły się spekulacje, który z młodszych synonimów pasuje do tego ostatniego gatunku. Ostatnio Stalsberg użył na swojej stronie nazwy Andinoacara aequinoctialis jako prawidłowej dla "Goldsaum", co zostało już szeroko przyjęte przez akwarystów w północnej Europie. Jednakże Schindler i Morgenstern (2010) wykazali, że jego przypuszczenia są bezpodstawne:

(1) Regan (1905), oddzielając Acara aequinoctialis od Andinoacara rivulatus ograniczył ten drugi gatunek do największego z pięciu proponowanych okazów typowych, natomiast pozostałe cztery miały być typami tego pierwszego taksonu. Zazwyczaj takie posunięcie zostałoby uznane za propozycję lektotypów dla A. rivulata. Jednakże, lektotyp może zostać wybrany jedynie z syntypów, a wedle naszych znalezisk wspomniany okaz nie należy do serii typu Chromis rivulata Günthera. Tym samym działanie Regana jest nieważne, i cztery syntypy A. aequinoctialis zmieniają status na syntypy Andinoacara rivulatus, co czyni pierwszą nazwę młodszym synonimem, którego nie można używać dla teoretycznie oddzielnego gatunku.

(2) Jako że lokalizacja typu nie jest bardziej precyzyjna niż "Andy w zachodnim Ekwadorze" (wg pierwotnego opisu jako Chromis rivulata), nie ma powodu by ograniczać jej do dorzecza Esmeraldas. W rzeczy samej, jeżeli proporcje ciała mają rzeczywiście znaczenie geograficzne (co jeszcze nie zostało zbadane), typy pasowały by bardziej do południowych form.

(3) Nie zostało dotychczas przekonująco wykazane, że "forma z Esmeraldas" jest faktycznie osobnym od "Goldsaum" gatunkiem. Różnią się głównie bardziej wydłużonym kształtem ciała i kolorem brzegów płetw u tej pierwszej. Można oczekiwać różnic w proporcjach ciała u tak szeroko rozprzestrzenionego i elastycznego gatunku, co może wpływać zarówno na zróżnicowanie ekofenotypowe jak i geograficzne. Okazy z białymi, żółtymi i pomarańczowo-czerwonmi brzegami płetw występują na tych samych siedliskach (patrz: Werner i Stawikowski 1985). Co więcej, taka zmienność jest znana u pozostałych Andinoacara.

Oddzielanie gatunków opierając sie na tak zmiennych cechach jest z pewnością bezpodstawne, i tym samym sugerowałbym traktowanie zarówno "Goldsaum" jak i "formę z Esmeraldas" jako Andinoacara rivulatus, do pojawienia się dalszych badań.

Literatura (13):

  • Boulenger, George Albert. 1899. "Viaggio del Dr. Enrico Festa nell'Ecuador e regioni vicine. Poissons de l'Équateur". Bolletino del Musei di Zoologia ed Anatomia Comparata della R. Università di Torino. 14 (335); pp. 1-8 (crc00345)
  • Eigenmann, Carl H & C. H. Kennedy. 1903. "On a collection of fishes from Paraguay, with a synopsis of the American genera of cichlids". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia (crc00070)
  • Fowler, Henry W. 1911. "New fresh-water fishes from western Ecuador". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia. v. 63; pp. 493-520 (crc01020)
  • Günther, Albert C. L. G. 1862. "Catalogue of the fishes in the British Museum. Catalogue of the Acanthopterygii, Pharyngognathi and Anacanthini in the collection of the British Museum". Catalogue of the fishes in the British Museum London. Vol 4; i-xxi + 1-534 (crc00035)
  • Günther, Albert C. L. G. 1860. "Second list of cold-blooded vertebrata collected by Mr. Fraser in the Andes of western Ecuador". Proceedings of the General Meetings for Scientific Business of the Zoological Society of London. 1859 (pt 27), pp:402-420 (crc00005)
  • Kullander, Sven. 2003. "Family Cichlidae (Cichlids)". Check list of the freshwater fishes of South and Central America. pp. 605-654 (crc01092)
  • Musilová, Zuzana & Oldrich Rican & J. Novak. 2009. "Phylogeny of the Neotropical cichlid fish tribe Cichlasomatini (Teleostei: Cichlidae) based on morphological and molecular data, with the description of a new genus". Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research. v. 47 (3): pp. 234–247 (crc01825) (streszczenie)
  • Regan, Charles Tate. 1905. "A revision of the fishes of the South-American cichlid genera Acara, Nannacara, Acaropsis, and Astronotus". Annals and Magazine of Natural History. (Ser. 7) v. 15: pp. 329-347 (crc00016)
  • Schindler, Ingo & R. Morgenstern. 2010. "Anmerkungen zur Taxonomie der Andinoacara-Arten". Deutsche Cichliden Gesellschaft- Informationen. v. 41 (no. 5) pp. 114–124 (crc02494)
  • Starks, E. C.. 1906. "On a collection of fishes made by P. O. Simons in Ecuador and Peru". Proceeding of the United States National Museum. v. 30; pp. 761-800. (crc02492)
  • Stawikowski, Rainer & U. Werner. 1998. "Die Buntbarsche Amerikas, Band1". Ulmer Verlag, Stuttgart (crc01090)
  • Werner, Uwe & R. Stawikowski. 1985. "Der Goldsaumbuntbarsch ist Aequidens rivulatus (Günther, 1859) - Überraschendes Ergebnis einer ichthyologischen Fangreise in Ekuador". Die Aquarien- und Terrarien-Zeitschrift (DATZ). v. 38 (no. 12); pp. 533-538 (crc02493)
  • Wijkmark, Nicklas & S. Kullander & R.E. Barriga Salazar. 2012. "Andinoacara blombergi, a new species from the río Esmeraldas basin in Ecuador and a review of A. rivulatus (Teleostei: Cichlidae)". Ichthyological Explorations of Freshwaters. v. 23(n. 2), pp. 117-137 (crc04621) (streszczenie)

Katalogi zewnetrzne: Catalog of Fishes, Encyclopedia of Life, FishBase, ZooBank.

Cytat:

Morgenstern, Rico. (czerwca 19, 2010). "Andinoacara rivulatus (Günther, 1860)". Cichlid Room Companion. Źródło: na listopada 19, 2019, od: https://cichlidae.com/species.php?id=4&lang=pl.