Samiec, wyspa Chinyamwezi
Samiec Iodotropheus sprengerae, wyspa Chinyamwezi, j. Malawi [Malawi].Zdjęcie wykonał Juan Miguel Artigas Azas. (06-lis-2008). Określa Ad Konings

Rodzina
Cichlidae

Podrodzina
Pseudocrenilabrinae

Rodzaj
Iodotropheus

Status
prawidłowy


Opiekun

Opublikowany:

Ostatnia aktualizacja:
30-gru-2012

Iodotropheus sprengerae Oliver & Loiselle, 1972


Tłumacz: Piotr Koba (10-maj-2014)

Oryginalny opis jako Iodotropheus sprengerae:

ZooBank:92926D41-6F34-4697-8A96-B8A490EA87AC.

  • Oliver, Michael K. & P. V. Loiselle. 1972. "A New Genus and Species of Cichlid of the Mbuna Group (Pisces: Cichlidae) from Lake Malawi". Revue de Zoologie et Botanique Africaines. pp. 309-320 (crc00109) (streszczenie)

Synonimy (1):

Historia nazewnictwa:

  • Iodochromis sprengerae, Sprenger, 1970:309, nazwa nieważna (nomen nudum)
  • Iodotropheus sprengerae, Oliver et al., 1972, kombinacja oryginalna
  • Iodotropheus declivitas, Konings, 1995:90, młodszy synonim (Described By Stauffer, 1994)
  • Iodotropheus sprengerae sprengerae, Konings, 2013, nowa kombinacja

Zamieszkiwane kraje:

Etymologia: Dedykowany Pani K. Sprenger, która na łamach publikacji akwarystycznych jako pierwsza uznała tę rybę jako osobny gatunek.

Nazwy popularne: rusty cichlid (literature, English).

Typy:

Holotyp: Samiec o długości standardowej 79,1 mm przechowywany w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej [Londyn], z numerem identyfikacyjnym BMNH 1971.9.8.5. Paratypy: Jeden samiec 76,0 mm SL i dwie samice (odpowiednio 45,5 mm i 46,5 mm SL) przechowywane z numerami identyfikacyjnymi BMNH 1971.9.8.6-8; Trzy samce 62,0-82,8 mm SL i jedna samica 73,2 mm SL przechowywane w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Instytucie Smithsona [Waszyngton] z numerami identyfikacyjnymi USNM 207012, 207013-15, rzekomo z rejonu wyspy Boadzulu (patrz: Komentarze). Neotyp z wyspy Chinyankwazi został w późniejszym terminie wybrany przez Sauffera (1994) i jest on przechowywany w Muzeum Uniwesrytetu Stanowego w Pensylwanii z numerem identyfikacyjnym PSU 2721.

Diagnoza taksonomiczna: Iodotropheus sprengerae to mały przedstawiciel mbuna przypominający Labidochromis o rdzawym, pomarańczowo-brązwym ubarwieniu, u którego samce prezentują lawendowo-niebieskie boki. Różni się od innych mbuna o kształcie ciała podobnym do Labidochromis, takich jak Labidochromis vellicans jego cieplejszym podstawowym kolorem ciała a także dwustożkowymi zębami i bardziej zaokrąglonym pyskiem (zamiast zaostrzonego). Niektóre inne karłowate mbuna takie jak Pseudotropheus minutus mają podobne ciało, głowę, kształt zębów i osiągane rozmiar, ale ich podstawowa barwa ciała jest niebieska z czarnymi pasami, bardziej typowymi dla mbuna.

Rozmiar: Do około 78,6 mm SL (około 9 cm TL), w akwarium większy.

Dymorfizm płciowy: Samce są większe i bardziej niebieskie niż samice, z bardziej zaznaczonym czołem i dłuższymi płetwami.

Lokalizacja typu: Jezioro Malawi.

Występowanie: Spotykany wyłącznie w okolicach wysp Chinyamwezi, Chinyankwazi i Boadzulu na jeziorze Malawi [Malawi], z rafą Makokola włącznie.

Lokalizacje: Boadzulu Island (Malawi, rodzimy), Chinyamwezi Island (Malawi, rodzimy), Chinyankwazi Island (Malawi, rodzimy), Makokola Reef (Malawi, rodzimy).

Siedlisko: Żyje na różnorodnych siedliskach skalnych i zwyczajowo spotyka się nad wielkimi głazami i płytami, średniej wielkości kamieniami i małymi skałami. Żyje również na obszarach, gdzie detrytus i materia organiczna akumulują się w kieszeniach pomiędzy skałami, a także okazjonalnie w biotopach przejściowych u brzegów wyspy Boadzulu. Najpospolitszy jest pomiędzy 3 a 15 metrami głębokości, ale występuje również od powierzchni po co najmniej 40 m (Ribbink i inni, 1983).

Pokarm: Według Ribbinka i współpracowników (1983), przedstawiciele tego gatunku żywią się szczypiąc aufwuchs (glony, skorupiaki, larwy i nimfy owadów) oraz planktonem (zoo- i fitoplanktonem).

Gatunek ten w akwarium gorliwie przyjmuje wszystkie oferowane pokarmy, ale podobnie jak inne mbuna, trzeba unikać przekarmienia i postawić na dietę roślinną, co zapobiegnie otyłości i chorobom jelit.

Rozmnażanie: Jak inne mbuna, Iodotropheus sprengerae to pyszczak, u którego samica opiekuje się potomstwem. Samce nie są terytorialne, ale zalecają się do samic w pobliżu odpowiedniego miejsca do odbycia tarła. Zaloty składają się z popisów i potrząsania ciałem wokół samicy, po czym prowadzona jest do dołka falującymi ruchami płetw nieparzystych. Inne ryby (należące do tego samego gatunku bądź nie) są w czasie aktu tarła przeganiane z tarliska. Trwa to kilka godzin, choć samo tarło zajmuje mniej niż godzinę. Podczas samego tarła partnerzy pływają w kółko, na zmianę przyciskając do substratu swoje płetwy odbytowe, podczas gdy druga ryba muska ją pyskiem. Tym samym w każdym momencie przyjmowana jest pozycja w kształcie litery "T", na zmianę przez samca i samicę. Po przyjmowaniu takich pozycji przez kilka minut w celu przećwiczenia, rzędy kilku ziaren ikry są składane przez samicę i natychmiast podejmowane przez nią do pyska, co czynione jest po szybkim nawrocie. Po tym ikra zapładniana jest w pysku samicy, kiedy muska ona płetwę odbytową samca i podejmuje uwolnione nasienie. Zachowanie polegające na zawracaniu trwa przez kwadrans do pół godziny, po czym zostaje złożone ostatnie jajo. Wówczas samica porzuca terytorium samca i odpływa do kryjówki. W pierwszych tygodniach inkubacji staje się ona bardzo płochliwa. W ostatnim tygodniu odzyskuję odwagę i pojawia się przy przedniej szybie akwarium.

W niewoli ikra i narybek są inkubowane przez trzy tygodnie (przy około 25 °C), po czym młode są wypuszczane w przeciągu tygodnia i pozostają zależne od bezpieczeństwa jakie zapewnia im akwarium. Zaraz po opuszczeniu pyska matki młode prezentują urocze, rdzawo-pomarańczowe ubarwienie (zwłaszcza na płetwie grzbietowej, patrz: zdjęcia).

Akwarystyka: Iodotropheus sprengerae był jednym z pierwszych mbuna, które eksportowano na samym początku lat 1970. i wówczas szybko stał się popularny wśród pasjonatów zaczynających przygodę z mbuna. Dzięki swoim niewielkim rozmiarom, uroczemu wyglądowi i ubarwieniu. I to pomimo ograniczonego występowania, znajdującego się głównie na terenie Parku Narodowego Malawi. Iodotropheus sprengerae stał się ulubionym przedstawicielem mbuna, rozmnażanym w akwariach od dziesięcioleci. Niewielka długości i niezbyt ostry charakter (choć samce są bardziej kłótliwe niż się powszechnie uważa) pozwala na trzymanie go nawet w małych akwariach. W jednym zbiorniku można trzymać nawet kilka samców, ale musi być ono duże; w przeciwnym razie śmierć samca nie należy do rzadkości. Samotny samiec może mieszkać z innymi niewielkimi mbuna takimi jak Labidochromis caeruleus, L. joanjohnsonae czy Pseudotropheus sp. "polit" w nawet dość małych akwariach (200 litrów), choć na dłuższą metę lepiej poświęcić im większe (400 litrowe) akwarium. Należy unikać łączenia ich z podobnie brązowo ubarwionymi Labidochromis, takimi jak L. vellicans, chociaż w naturze gatunki te koegzystują i konkurują między sobą.

Parametry wody muszą być podobne do tych zapewnianych innymi żywotnym pielęgnicom z Wielkich Jezior Afrykańskich, a mianowicie alkaliczna i średnio twarda woda o temperaturze 23-26 °C z regularnie przeprowadzanym odświeżaniem z podmianami i czyszczeniem filtrów włącznie.

Ochrona: Iodotropheus sprengerae jest wpisany prez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych IUCN jako (VU) Narażony (2006).

Komentarze: Chociaż Iodotropheus sprengerae należy do najlepiej poznanych pielęgnic z Malawi od samego początku eksportowania ich z jeziora, to jego historia nomenklaturowa była bardzo zagmatwana. Sprzedawano go pod błędnymi nazwami takimi jak Petrotilapia tridentiger czy Melanochromis brevis, czyli dwoma gigantami wśród mbuna podczas gdy Iodotropheus sprengerae to karzeł! Później używano kilku nomina nuda, takich jak Iodochromis sprengeri, nawet po jego opisie przeprowadzonym przez Olivera i Loiselle'a w 1972 roku.

Później, Stauffer (1994) zakwestionował lokalizację typu, ponieważ eksporter z Malawi, Peter Davies, podał niejasne wskazówki. Co więcej, typy były osobnikami z hodowli akwariowej, których pochodzeniem była jedynie przypuszczalnie wyspa Boadzulu, ale prędzej chodziło albo o wyspę Chinyankwazi albo Chinyamwezi. Stauffer zauważył również morfologiczne różnice między populacjami z Chinyankwazi i Chinyamwezi, a tą z wyspy Boadzulu i zadecydował o opisaniu tej ostatniej jako Iodotropheus declivitas, w odniesieniu do bardziej stromego czoła i różnic w uzębieniu oraz układu zębów gardłowych.

Następnie Konings (1995) nie był przekonany, że różnice wyznaczone przez Stauffera były wystarczające dla uznania obydwu gatunków za osobne i zsynonimizował Iodotropheus declivitas z I. sprengerae. Przyjrzałem się kilku eksportom z końca lat 70. ubiegłego wieku, pochodzącym zarówno z północnej części występowania, czyli Chinyamwezi-Chinyankwazi czy też południa, a więc Boadzulu-Makokola i nie zauważyłem między nimi żadnych różnic w morfologii, a osobniki z północy wydawały się prezentować nawet wyższy profil czoła niż te z południa. Niemniej, między obydwiema populacjami istnieją nieznaczne różnice w kolorystyce; ryby z południa noszą bardziej intensywny, lawendowy kolor na bokach samców, a także bardziej zaznaczoną czarną wstęgę pod obrzeżeniem płetwy grzbietowej. Jeżeli zgodzimy się z stanowiskiem Stauffera, że prawdziwym pochodzeniem typów (lub nawiążemy do lokalizacji neotypu, czyli Chinyankwazi), to I. declivitas pozostaje (dyskusyjnie) użyteczny jako podgatunek.

Iodotropheus sprengerae uważa się również jako innego przedstawiciela mbuna bez bliskiego krewnego (poza innymi gatunkami proponowanymi w tym rodzaju, które nie są do niego zbyt podobne). Konings (2007) uznał go za pierwotny gatunek z fragmentarycznym rozmieszczeniem w południowej części jeziora. W rzeczy samej, Iodotropheus sprengerae prawdopodobnie znalazł schronienie wokół wysp, unikając przy tym konkurencji ze strony innych mbuna, takich jak Labidochromis vellicans, który osiąga podobne rozmiary i zajmuje tę samą niszę ekologiczną. Ale jak pokazały badania wykonane przez Lewisa (1982), a przeprowadzone na kilku karłowatych mbuna, gatunek ten nie różni się od nich tak znacznie, i pozostaje prawdopodobnym, że najbliższymi krewnymi Iodotropheus sprengerae są brązowe Labidochromis o lawendowych bokach, takie jak L. vellicans.

Literatura (8):

  • Konings, Ad. 2013. "The Cichlids of Lake Malawi National Park". Cichlid Press. pp. 1-327 (crc05741) (streszczenie)
  • Konings, Ad. 2007. "Malawi cichlids in their natural habitat (4th edition)". Cichlid Press. 424 pp (crc01558)
  • Konings, Ad. 1995. "Malawi cichlids in their natural habitat (2nd edition)". Cichlid Press. 352 pp (crc01582)
  • Lewis, Digby. 1982. "A Revision of the Genus Labidochromis (Teleostei: Cichlidae) from Lake Malawi". Zoological Journal of the Linnean Society. pp. 189-265 (crc00119)
  • Oliver, Michael K. & P. V. Loiselle. 1972. "A New Genus and Species of Cichlid of the Mbuna Group (Pisces: Cichlidae) from Lake Malawi". Revue de Zoologie et Botanique Africaines. pp. 309-320 (crc00109) (streszczenie)
  • Ribbink, Anthony J & B.A. Marsh, A.C. Marsh, A.C. Ribbink & B.J. Sharp. 1983. "A preliminary survey of the cichlid fishes of rocky habitats in Lake Malawi". South African Journal of Zoology (Zool. Dierkunde). pp. 149-310 (crc01386)
  • Sprenger, Kappy. 1970. "The rusty cichlid". Tropical Fish Hobbyist Magazine. 18 (12): pp. 26-40 (crc01766)
  • Stauffer, Jay Richard Jr.. 1994. "A new species of Iodotropheus (Teleostei: Cichlidae) from Lake Malawi, Africa". Ichthyological Explorations of Freshwaters. v. 5 (4); pp. 331-344 (crc00110)

Katalogi zewnetrzne: Catalog of Fishes, Encyclopedia of Life, FishBase, ZooBank.

Cytat:

Tawil, Patrick. (grudnia 30, 2012). "Iodotropheus sprengerae Oliver & Loiselle, 1972". Cichlid Room Companion. Źródło: na października 17, 2019, od: https://cichlidae.com/species.php?id=49&lang=pl.